Archive for the 'Süsleme Alanları' Category

4.ÇARKI FELEK TARZINDA ULAMA DESENLER

Ekim 11th, 2010

              Çark-ı felek tarzında ulama desenlerin genişlemesi, simetrisiz ulama desenler gibidir. Tasarımında simetri yoktur. Bu tarz bezemelerin farkı, birim desenlerinin dönme hareketi göstermesi ve dolayısıyla merkezi bir yapıya sahip olmasıdır.

       Sıvama Rumili veya Bulutlu Desenler

              Örneklerden de görüleceği gibi bu desenlerde rumi veya bulut motifleri, çeşitli şekillerde tek başına kullanılmıştır. Bunlara, hocalarımızın tabiriyle, ”sıvama rumi” veya ”sıvama bulut” denmiştir.

              Özellikle rumi motifi ile tasarlanan desenler, simetrik yapıya sahipdir. Daha çok pano, istenirse ulama özelliği de taşıyabilir. Fakat ruminin kurallara çok bağlı ve yön gösteren bir motif olduğu da bilinmektedir. Bu sebeple sıvama rumili desenler, serbest kullanılabilen sıvama bulutlu desenlere göre daha düşündürücüdür. Bu tasarımlar yapılırken, simetri eksenleri üzerine bağlayıcı motif olarak tepelik veya orta bağ kullanılır. Çizim sırasında planı oluşturan dairevi helezonların, yönlerini şaşırmadan muntazam dağılmasına, bu helezonlara yerleştirilecek rumilerin büyüklük ve biçim bakımından uygun olmasına dikkat edilmelidir. Mesela rumiler helezonların hep içine veya dışına yerleştirilmeli ve tasarım nasıl başlamışsa öyle devam etmelidir. Sencide rumide bilindiği gibi sap, ortadan geçer. Ayrıca dikkat edilmesi gereken bir başka husus, desende kullanılacak rumi çeşidine önceden karar vermektir. Fakat planda iki bağımsız şebeke varsa, o zaman iki ayrı rumi çeşidi kullanılır. Mesela bir şebekede sarılma rumiler, diğer şebekede hurde rumiler bulunabilir. Fakat aynı şeneke üzerinde hem sarılma, hem de hurdeli rumi bulunması doğru olmaz.

Yazma Kitaplarda Süsleme Alanları 2

Ocak 1st, 2010

        FİHRİST TEZHİBİ

   Az sayıda da olsa, bazı yazmalarda zahriyeden sonra kitabın fihristi gelmektedir. Fihrist bir veya bir kaç sayfa olabilir. Bazı eserlerde  bunların da baş tarafı ve çevresi tezhiplenmiştir. Nadir ama çok güzel bir örnek, Süleymaniye Kütüphanesi Damat İbrahim Paşa 257 numarada kayıtlı Buhari’nin Camiü’s-Sahih adlı eserinde görülmektedir. Bu kitabın fihristi, tam sayfa tezhibi üzerinde yer alan çapraz safihalarda yazılıdır. Müzehhibi, serlevha tezhibindeki imzaya göre Abdü’l-Fettah’tır.

     BAŞLIK TEZHİBİ

     Yazma kitabın tezhiplenen başlık bölümüne serlevha denir. Serlevha tezhibi Besmele’nin hemen üstünde yer aldığı gibi, özellikle Kur’an’larda, metni içine alacak şekilde tam sayfa tezhipli, ya da karşılıklı iki tam sayfa tezhipli olabilir. Selçuklularda dikdörtgen başlık tezhibinin yanına, yuvarlak veya ucu yana doğru sivrilmiş gül formu eklenmiştir.

     Fatih döneminde serlevha tezhibi, sayfanın enince uzanan yatay dikdörtgen biçimdedir. Bu dikdörtgenlerde renkli stilize çiçek, dal, yaprak ve filiz motifleri yani hatayi süsleme ve çevrelerinde de türlü geçmeler görülür. 16. ve 17. yy’larda zahriyeden sonra tek veya çift tam sayfa tezhibinin içinde Fatiha suresi yer almıştır. Bir kısmında ise ilk tam sayfa tezhibi içinde Fatiha, karşısındakinde ise Bakara suresinin baş tarafı yazılmıştır. Kur’an dışındaki eserler de çok özenilerek tezhiplenmiştir. Örnek olarak Turhan Valide Sultan 265 numarada kayıtlı olan, İbni Sina’nın Kanun fi’t-Tıb kitabını verebiliriz.

Kaynak : Türk Tezhip Sanatı