İPLİK - KUZU- ZENCEREK VE BORDÜR

      Tezhip sanatında kullanılan iplik, genişliği en çok 1 santimetreyi geçmeyen, iki kenarınde tahrir bulunan, cedvele bitişik ve iplik görünümünde çizilmiş ince renkli bir şerittir. Renkli olduğu gibi parlatılmış altın ile de boyanır. Sade görünüşüne rağmen eser içinde önemli görevleri bulunur. Bezemelerde sıkça kullanılan yardımcı elemanlardır.

      Arasuyunu renklendirmek ve biraz da inceltmek için, iç taraftan cedvele bitişik, aynı renkte, iki iplik çekildikten sonra arasına desen işlenir. Bilhassa zencerekli arasularına bu renkli iplikler pek yakışır. Zemini boyanmış klasik tezhiplerin desen bitiminde sınır çizgisi, parlatılmış altınla belirlenir. Daha sonra ipliğe paralel çizilen kuzu ve işlenecek tığlar, desenin dış zeminle kaynaşmasını sağlar. Özellikle 16. yüzyıl klasik tezhibinde, desenin sınır çizgisi olarak cedvelin yerini alan altın iplikler, dendan denilen simetrili girinti ve çıkıntılarda mutlaka kullanılmıştır.

       İpliğin bir başka görevi ise, desen içinde ayrılmış paftaların arasında başlayıcı unsur olmasıdır. Bu amaçla kullanılan iplik, iki paftanın zemin renginden farklı bir renk ile veya parlak altınla boyanarak bir paftadan diğerine uyumlu geçişi sağlar, desende bütünlüğü korur. Tezhip sanatında bu görevi yüklenen, iplikten başka dolantı rumi, bulut ve saz yolu yapraklar gibi başka motifler de vardır. Fakat bunların arasında iplik, her şekle girebilen özelliği ile en çok kullanılandır.

      KUZU

      Klasik bezeme sanatında kullanılan Kuzu, cedvele veya ipliği en fazla milimetre uzaklıktan paralel çizilen, tahrirden biraz daha kalınca ve renkli tek bir çizgidir. İddiasız görüşüne rağmen, eserlerdeki yeri ve görevi küçümsenemez. Özellikle desen bitiminde, iplik veya cedvelden sonra gelen kuzu tığların taşıyıcısıdır. Ayrıca kitabe açmada ve köşebentlerde ayrılan paftaların sınır çizgisi, iplik ve ona paralel çizilen kuzu ile belirlenir.

      Bunların dışında kuzu, cedvel yanında kullanılarak esere renk katmak, mesafeleri ayarlamak gibi görevleriyle ipliği destek verir. Bütün bu bilgiler gösteriyor ki, gelenekli tezyini sanatlarımızda cedvel çekme tekniğinden ve estetiğinden başlıbaşına  bahsetmek mümkündür.

      KENAR BEZEMELERİ

    Farsca’da pervaz, Fransızca’da bordür olarak dilimize giren kenar bezemelerinin Türkçe ismi, kenarsuyu’dur. Tezyinatta kullanılan kenar bezemeleri, arasuyu(arapervaz) veya kenarsuyu(dışpervaz) olarak, kullanıldıkları yere göre farklı isimler alır.

    ARASUYU

    Arasularının esere kattıkları, estetik yanında önemli görevler de taşır. Bu yüzden arasuları, bezeme sanatında daima ihtiyaç duyulan ve çok zengin çeşitleri ile kullanılan tezyini unsurlardandır. Arasuyunun desen içindeki görevleri, genel olarak iki kısımda toplanabilir;

     a) Bunlardan ilk akla gelen, desenin veya yazının çerçevesini takviye ederek esere daha güzel bir görünüş kazandırmaktır.

     b) İkinci önemli görevi ise, yazıdan tezhibe veya bir desenden diğerine geçiş sağlamak ve bu suretle eserde bütünlüğü korumaktır. Arasuyunun eser içinde, uzlaştırıcı ve birleştirici rolü bulunur.

     Cedvelde olduğu gibi arasularında da kalınlık seçimi çok önemlidir. Eserin büyüklüğü, kamış kalemin uç kalınlığı, cedvel ve kenarsuyu genişliği, birlikte düşünülmelidir. Eser bittiğinde arasuyu, ne kenarsuyundan önce göze çarpmalı, ne de yazı ile kenarsuyu arasında sıkışıp kalmalıdır.

Kaynak : Desen Tasarı İnci A.Birol

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>