Yazma Kitaplarda Süsleme Alanları 3

Ocak 14th, 2010

         Ara Başlık ve Koltuk Tezhibi :

      Kur’an-ı Kerim’de surelerin başına (ser-sure), kitapların fasıl ve söz başlarına, divanlarda her tür şiirin başına ince tezhip yapılabilir. Bunlar bazan dikdörtgen bir süsleme biçiminde; bazan da koltuk tezhibidir.

      Koltuk tezhibi, başlığın iki yanındaki uygun dörtgen boşluklara yapılan simetrik veya benzer süslemelerdir. Ara başlıklar hep aynı motifle süslenebildiği gibi, her başlığı ayrı motifle süslenmiş eserler de vardır. Nuruosmaniye Kütüphanesi 3873 demirbaş numaralı, Karamemi tezhipli, Muhibbi Divanı ve Süleymaniye Kütüphanesi Fatih 3874 numaralı Muradi Divanı gibi.

     Sure , Cüz, Hizb, Aşr ve Secde Gülleri :

     Kur’an’da genellikle surelerin başladığı sayfa kenarlarına konulan içi boş, bazan da surenin adı yazılı yuvarlak süslemeye gül denir.

     Kur’an’ın yirmi sayfadan oluşan ve cüz denilen otuz bölümünden her birinin başına da gül tezhibi yapıla gelmiştir. Hizb, ”kısım, bölük” demektir ; ayrıca cüz’ün dörtte birine de hizb denilir. Yazma Kur’an’larda genellikle her beş sayfada bir hizb gülü konmuştur.

     Kur’an’ın cemaat içinde sesli olarak okunan ve genellikle orta uzunluktaki on ayet kadar olan bölümlerine ise Türkler aşr-ı şerif demişlerdir. Ezberleme ve yazma sırasını göstermede kolaylık sağlamak için, Türkler, her on ayetlik bölümün sonuna, aşr sözcüğünün ilk harfi olan ayın işaretini koymuşlardır. Bu harf veya aşr sözcüğü, bazan yalnızca altın yaldızla yazılmış; bazan da aşr gülleri tezhiplenip ortasına yazılmıştır.

      Kur’an’da secde ayetleri hizasına da gül şeklinde süslemeler yapılır, içine secde sözcüğü yazılmıştır. Bu güllerin çok değişik ve güzel yüzlerce örneği vardır.

Kaynak : Türk Tezhip Sanatı