Yazma Kitaplarda Süsleme Alanları 2

Ocak 1st, 2010

        FİHRİST TEZHİBİ

   Az sayıda da olsa, bazı yazmalarda zahriyeden sonra kitabın fihristi gelmektedir. Fihrist bir veya bir kaç sayfa olabilir. Bazı eserlerde  bunların da baş tarafı ve çevresi tezhiplenmiştir. Nadir ama çok güzel bir örnek, Süleymaniye Kütüphanesi Damat İbrahim Paşa 257 numarada kayıtlı Buhari’nin Camiü’s-Sahih adlı eserinde görülmektedir. Bu kitabın fihristi, tam sayfa tezhibi üzerinde yer alan çapraz safihalarda yazılıdır. Müzehhibi, serlevha tezhibindeki imzaya göre Abdü’l-Fettah’tır.

     BAŞLIK TEZHİBİ

     Yazma kitabın tezhiplenen başlık bölümüne serlevha denir. Serlevha tezhibi Besmele’nin hemen üstünde yer aldığı gibi, özellikle Kur’an’larda, metni içine alacak şekilde tam sayfa tezhipli, ya da karşılıklı iki tam sayfa tezhipli olabilir. Selçuklularda dikdörtgen başlık tezhibinin yanına, yuvarlak veya ucu yana doğru sivrilmiş gül formu eklenmiştir.

     Fatih döneminde serlevha tezhibi, sayfanın enince uzanan yatay dikdörtgen biçimdedir. Bu dikdörtgenlerde renkli stilize çiçek, dal, yaprak ve filiz motifleri yani hatayi süsleme ve çevrelerinde de türlü geçmeler görülür. 16. ve 17. yy’larda zahriyeden sonra tek veya çift tam sayfa tezhibinin içinde Fatiha suresi yer almıştır. Bir kısmında ise ilk tam sayfa tezhibi içinde Fatiha, karşısındakinde ise Bakara suresinin baş tarafı yazılmıştır. Kur’an dışındaki eserler de çok özenilerek tezhiplenmiştir. Örnek olarak Turhan Valide Sultan 265 numarada kayıtlı olan, İbni Sina’nın Kanun fi’t-Tıb kitabını verebiliriz.

Kaynak : Türk Tezhip Sanatı